Tăng tốc hành động loại trừ viêm gan vi rút và ngăn ngừa ung thư gan

Ngày 28/7 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới phòng, chống viêm gan vi rút nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về gánh nặng bệnh tật, thúc đẩy các biện pháp dự phòng, phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh viêm gan vi rút.

Năm 2026, Việt Nam lựa chọn chủ đề “Tăng tốc hành động loại trừ bệnh viêm gan vi rút và ngăn ngừa ung thư gan”. Chủ đề nhấn mạnh yêu cầu hành động ngay, mở rộng khả năng tiếp cận tiêm chủng, xét nghiệm, chẩn đoán và điều trị, hướng tới mục tiêu loại trừ viêm gan vi rút như một mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng vào năm 2030.

Viêm gan vi rút - mối đe dọa âm thầm đối với sức khỏe

Viêm gan vi rút là tình trạng tổn thương gan do các loại vi rút viêm gan gây ra. Trong đó, viêm gan B và viêm gan C có ảnh hưởng lớn nhất đến sức khỏe cộng đồng do có khả năng gây nhiễm trùng mạn tính, xơ gan, suy gan và ung thư gan.

Theo thông tin của Tổ chức Y tế Thế giới được Cục Phòng bệnh công bố, trên thế giới có khoảng 240 triệu người nhiễm vi rút viêm gan B và khoảng 47 triệu người nhiễm vi rút viêm gan C mạn tính. Mỗi năm có khoảng 1,34 triệu trường hợp tử vong liên quan đến viêm gan vi rút, chủ yếu do xơ gan và ung thư gan.

Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 6,5 triệu người nhiễm vi rút viêm gan B và khoảng 1 triệu người nhiễm vi rút viêm gan C. Nhiều người không biết tình trạng nhiễm của mình vì bệnh có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm, chỉ được phát hiện khi gan đã tổn thương nặng.

Một số người có thể xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc đau tức vùng hạ sườn phải. Tuy nhiên, không thể dựa vào triệu chứng để khẳng định có nhiễm viêm gan B hoặc viêm gan C. Xét nghiệm là biện pháp quan trọng để phát hiện bệnh sớm.

Hình 1. Các đường lây truyền chính của viêm gan B, C và thông tin cần ghi nhớ

Viêm gan vi rút lây truyền như thế nào?

Vi rút viêm gan B có thể lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh, qua máu, dịch cơ thể, quan hệ tình dục không an toàn hoặc sử dụng chung kim tiêm và các dụng cụ có nguy cơ dính máu.

Vi rút viêm gan C lây truyền chủ yếu qua đường máu, như dùng chung kim tiêm, thực hiện thủ thuật y tế không bảo đảm an toàn, truyền máu không được sàng lọc đầy đủ hoặc sử dụng chung các dụng cụ xuyên chích qua da.

Nguy cơ lây nhiễm cũng có thể xảy ra khi sử dụng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng; xăm mình, xỏ khuyên, làm đẹp hoặc thực hiện thủ thuật tại cơ sở không bảo đảm vô khuẩn.

Bảo vệ trẻ ngay từ khi còn trong bụng mẹ

Lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con là một trong những con đường quan trọng duy trì tình trạng nhiễm viêm gan B trong cộng đồng. Trẻ nhiễm vi rút trong thời kỳ chu sinh hoặc những năm đầu đời có nguy cơ tiến triển thành nhiễm mạn tính cao hơn nhiều so với người nhiễm khi đã trưởng thành.

Nhiễm viêm gan B mạn tính ở trẻ có thể tồn tại trong nhiều năm mà không có biểu hiện rõ ràng, nhưng về lâu dài làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan. Vì vậy, dự phòng lây truyền từ mẹ sang con cần được thực hiện liên tục từ khi mang thai, lúc sinh đến quá trình chăm sóc trẻ sau sinh.

Tất cả phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm viêm gan B trong lần khám thai đầu tiên hoặc càng sớm càng tốt trong thai kỳ. Phụ nữ mang thai có HBsAg dương tính cần được tư vấn, khám, làm các xét nghiệm cần thiết và điều trị dự phòng bằng thuốc kháng vi rút khi có chỉ định.

Hình 2. Chuỗi can thiệp dự phòng lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con

Tiêm vắc xin viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh - “lá chắn” bảo vệ trẻ

Vắc xin viêm gan B là biện pháp dự phòng chủ động, an toàn và hiệu quả. Tất cả trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc xin viêm gan B liều sơ sinh càng sớm càng tốt, trong vòng 24 giờ đầu sau sinh, kể cả khi người mẹ không nhiễm hoặc chưa rõ tình trạng nhiễm viêm gan B.

Tiêm vắc xin trong 24 giờ đầu có ý nghĩa đặc biệt vì giúp ngăn chặn nguy cơ lây truyền vi rút từ mẹ sang con trong quá trình sinh và những ngày đầu đời. Không trì hoãn liều sơ sinh nếu trẻ không có chống chỉ định theo đánh giá của cán bộ y tế.

Đối với trẻ sinh ra từ mẹ HBsAg dương tính, ngoài tiêm vắc xin liều sơ sinh trong vòng 24 giờ, trẻ cần được đánh giá để tiêm huyết thanh kháng viêm gan B theo chỉ định và hướng dẫn chuyên môn, tốt nhất càng sớm càng tốt sau sinh.

Sau liều sơ sinh, cha mẹ cần đưa trẻ đi tiêm đầy đủ các mũi vắc xin có thành phần viêm gan B theo lịch của Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Tiêm đúng thời điểm và đủ số mũi giúp trẻ hình thành miễn dịch bảo vệ lâu dài.

Chủ động xét nghiệm và điều trị sớm

Mỗi người dân nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn xét nghiệm viêm gan B, viêm gan C, đặc biệt khi thuộc một trong các nhóm có nguy cơ:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định mang thai;
• Người có cha, mẹ, vợ, chồng hoặc người sống cùng nhà nhiễm viêm gan B;
• Người từng truyền máu, phẫu thuật, lọc máu hoặc thực hiện thủ thuật có nguy cơ tiếp xúc với máu;
• Nhân viên y tế và người thường xuyên có nguy cơ phơi nhiễm với máu, dịch cơ thể;
• Người tiêm chích ma túy hoặc sử dụng chung kim tiêm;
• Người có quan hệ tình dục không an toàn;
• Người có men gan tăng, mắc bệnh gan, xơ gan hoặc có biểu hiện nghi ngờ bệnh lý gan.

Người có kết quả xét nghiệm dương tính không nên tự ý sử dụng thuốc, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng chưa rõ nguồn gốc. Cần đến cơ sở y tế để được đánh giá mức độ tổn thương gan, tư vấn theo dõi và điều trị phù hợp.

Điều trị viêm gan B giúp kiểm soát sự nhân lên của vi rút, hạn chế tổn thương gan và giảm nguy cơ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan. Viêm gan C hiện chưa có vắc xin phòng bệnh, nhưng có thể được điều trị khỏi với tỷ lệ trên 95% nếu được phát hiện và điều trị đúng phác đồ.

Hình 3. Bốn hành động thiết thực hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống viêm gan vi rút

Mỗi người dân hãy thực hiện các biện pháp phòng bệnh

• Tiêm vắc xin viêm gan B đầy đủ, đúng lịch;
• Phụ nữ mang thai thực hiện xét nghiệm viêm gan B sớm;
• Đưa trẻ đi tiêm vắc xin viêm gan B trong vòng 24 giờ đầu sau sinh và hoàn thành đầy đủ lịch tiêm chủng;
• Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng hoặc vật dụng có thể dính máu;
• Chỉ xăm, xỏ khuyên, làm đẹp, châm cứu và thực hiện thủ thuật tại cơ sở bảo đảm điều kiện vô khuẩn;
• Thực hiện quan hệ tình dục an toàn;
• Che phủ vết thương hở, xử lý an toàn các vật sắc nhọn có dính máu;
• Chủ động xét nghiệm, khám sức khỏe và tuân thủ điều trị khi được chẩn đoán mắc bệnh;
• Không kỳ thị, xa lánh hoặc phân biệt đối xử với người nhiễm viêm gan vi rút.

Các cơ sở y tế cần tiếp tục thực hiện nghiêm các biện pháp phòng ngừa chuẩn, bảo đảm an toàn tiêm truyền, vô khuẩn dụng cụ, xử lý vật sắc nhọn và sàng lọc máu theo quy định; đồng thời tăng cường tư vấn, xét nghiệm, quản lý, điều trị và chuyển gửi người bệnh đến cơ sở chuyên môn phù hợp.

Chung tay hành động vì một Lâm Đồng khỏe mạnh

Phòng, chống viêm gan vi rút không chỉ là trách nhiệm của ngành Y tế mà cần sự tham gia của mỗi người dân, gia đình, cơ quan, đơn vị và toàn xã hội. Chủ động xét nghiệm giúp phát hiện bệnh sớm; tiêm vắc xin đầy đủ giúp ngăn ngừa viêm gan B; điều trị đúng giúp giảm nguy cơ xơ gan, ung thư gan và tử vong.

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống viêm gan vi rút 28/7/2026, mỗi người dân tỉnh Lâm Đồng hãy chủ động tìm hiểu thông tin, thực hiện xét nghiệm khi có nguy cơ, tiêm vắc xin đầy đủ và tuân thủ hướng dẫn của cán bộ y tế.