Hướng dẫn phát hiện - can thiệp sớm khuyết tật trẻ em

Hoạt động dạy học tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh Đắk Nông

Theo Luật Người khuyết tật, “người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho sinh hoạt, học tập và lao động gặp khó khăn”. Về phân dạng, có 6 dạng khuyết tật, bao gồm khuyết tật vận động; khuyết tật nghe, nói; khuyết tật nhìn; khuyết tật thần kinh, tâm thần; khuyết tật trí tuệ; khuyết tật khác.

Theo kết quả Khảo sát gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2004, tỷ lệ khuyết tật ở trẻ em trên phạm vi toàn cầu chiếm 5,1% ở nhóm 0 - 14 tuổi. Tại Việt Nam, theo UNICEF, ước tính có khoảng 1,1 trẻ em khuyết tật độ tuổi dưới 16 tuổi; trong đó, loại khuyết tật phổ biến nhất là khuyết tật về vận động (22,4%), khuyết tật về nói (21,4%).

Từ thực trạng đó, các ngành chức năng và gia đình cần phát hiện sớm để can thiệp sớm đối với trẻ khuyết tật nhằm giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của trẻ và gia đình. Trong đó, phát hiện sớm trẻ khuyết tật bằng các biện pháp sàng lọc rối loạn phát triển của trẻ theo độ tuổi và giai đoạn phát triển nhằm phát hiện nguy cơ, khám sàng lọc, phân loại khuyết tật, từ đó có biện pháp can thiệp sớm.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, phát hiện sớm - can thiệp sớm khuyết tật trẻ em gồm 5 bước:

Bước 1- Nhận biết sớm, quan sát được những dấu hiệu đầu tiên gợi ý sự phát triển của trẻ có thể có nguy cơ hoặc bất thường về thể chất, giác quan, tâm thần và hành vi.

Bước 2 - Phát hiện sớm, là sự nhận diện một cách hệ thống các dấu hiệu bất thường về phát triển, thể chất, giác quan, tâm thần và hành vi. Các biện pháp, công cụ sàng lọc để phát hiện sớm các bất thường sẽ được thành viên gia đình, cộng đồng hoặc các nhà thực hành về y tế hoặc giáo dục thực hiện.

Bước 3 - Chẩn đoán, là sự xác định các khiếm khuyết về phát triển hoặc bất thường về thể chất, giác quan, tâm thần và hành vi do các nhà chuyên môn chuyên ngành sâu.

Bước 4 - Tập huấn, bao gồm các hoạt động có mục tiêu nhằm tác động tới trẻ và môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của trẻ.

Bước 5 - Hướng dẫn phụ huynh, gia đình. Bao gồm các hoạt động huấn luyện, tư vấn cho phụ huynh, gia đình như giúp phát hiện và chấp nhận trẻ, giúp có đáp ứng phù hợp với hành vi của trẻ; hướng dẫn, tư vấn về các hoạt động kích thích phát triển, tập luyện, đồng thời, cung cấp các thông tin cần thiết.

Về biện pháp và hình thức can thiệp sớm, theo Bộ Y tế, biện pháp can thiệp sớm được thiết kế nhằm giải quyết các nhu cầu về phát triển của trẻ khuyết tật, bao gồm quy định về can thiệp sớm cần thiết cho trẻ khuyết tật và các lĩnh vực cần phát triển ở trẻ (thể chất, nhận thức, giao tiếp, tình cảm,…). Các dịch vụ can thiệp sớm cụ thể là ngôn ngữ trị liệu; hoạt động trị liệu; vật lý trị liệu; các dịch vụ về thị lực; các dịch vụ cung cấp công nghệ và dụng cụ trợ giúp; các dịch vụ y tế nhằm mục đích chẩn đoán và đánh giá; các dịch vụ phát hiện sớm, khám sàng lọc và đánh giá; các dịch vụ sức khỏe cần thiết làm cho trẻ được hưởng lợi từ các dịch vụ can thiệt sớm; huấn luyện gia đình, tư vấn và thăm tại nhà; hướng dẫn đặc biệt; các dịch vụ tâm lý; các dịch vụ điều phối; các dịch vụ công tác xã hội; giao thông và các dịch vụ liên quan cần thiết nhằm bảo đảm cho trẻ khuyết tật và gia đình có thể nhận được dịch vụ can thiệp sớm.

Các dịch vụ can thiệp sớm phải được các chuyên gia cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp đảm nhiệm. Bao gồm: kỹ thuật viên ngôn ngữ trị liệu; kỹ thuật viên hoạt động trị liệu; kỹ thuật viên vật lý trị liệu, chuyên gia tâm lý; y tá điều dưỡng; chuyên gia dinh dưỡng; kỹ thuật viên gia đình; bác sĩ nhi khoa; bác sĩ PHCN và bác sĩ các chuyên khoa khác; người làm công tác xã hội; chuyên gia giáo dục đặc biệt; giáo viên nhà trẻ và giáo viên mầm non./.