Những khó khăn vướng mắc trong thực tiễn thi hành Luật phòng chống tác hại thuốc lá

Trong những năm qua, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá đã vận dụng đưa vào thực tiễn để thi hành trên cả nước nói chung, tỉnh Đăk Nông nói riêng và đã đạt được nhiều kết quả thiết thực. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá đã tồn tại một số khó khăn xuất phát từ các quy định của Luật và các văn bản hướng dẫn. Cụ thể, Luật mới tập trung vào các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng. Các chính sách về xã hội hóa nguồn lực để thực hiện công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa rõ ràng, cụ thể cộng với chính sách về thi đua, khen thưởng của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thành tích trong phòng, chống tác hại thuốc lá ra đời muộn (tháng 11/2022) nên việc huy động nguồn lực tham gia phòng, chống tác hại của thuốc lá còn hạn chế. Quy định của Luật còn mang tính chất vận động, khuyến khích tổ chức, cá nhân thực hiện hơn là bắt buộc thực hiện nên hiệu lực thi hành chưa cao.

Trong việc tổ chức thực hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá và các văn bản hướng dẫn vẫn gặp nhiều khó khăn, tồn tại. Về điều kiện bảo đảm thi hành Luật thì tổ chức bộ máy cũng như nguồn nhân lực bao gồm tổ chức bộ máy quản lý, triển khai công tác phòng, chống tác hại thuốc lá chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ. Luật không có quy định về thành lập Ban chỉ đạo tại các cấp, ngành, cơ quan, đơn vị nên địa phương còn lúng túng trong việc chỉ đạo, thành lập, kiện toàn các đầu mối này. Năng lực tham mưu của cơ quan đầu mối triển khai công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại tỉnh còn hạn chế. Nhân lực làm công tác phòng, chống tác hại thuốc lá chủ yếu là kiêm nhiệm.

Nguồn kinh phí, cơ sở, vật chất, kỹ thuật để triển khai các hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá chủ yếu dựa vào Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá Trung ương cấp cho Sở Y tế (trước ngày 01/11/2018) và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh thực hiện nhưng cơ chế phê duyệt, định mức chi, nội dung chi, chứng từ thanh quyết toán còn nhiều hạn chế, vướng mắc và được Trung ương phê duyệt kế hoạch triển khai muộn. Tại địa phương không thành lập cơ sở cai nghiện thuốc lá riêng. Tại các địa điểm có yêu cầu bố trí khu vực riêng để hút thuốc lá còn ít, chưa đảm bảo yêu cầu về phòng ngừa khói thuốc lá bay sang các khu vực khác. Công tác phối hợp liên ngành có lúc, có nơi chưa chặt chẽ, chưa thường xuyên và chưa được quan tâm đúng mức, chưa thể hiện vai trò quản lý của từng cơ quan, đơn vị theo chức trách đã được giao, chủ yếu do Sở Y tế (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật) thực hiện.

Công tác thông tin, giáo dục, truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá có sự quan tâm triển khai của các cơ quan, đơn vị, ban, ngành nhưng do kinh phí hạn chế nên hình thức chưa đa dạng, số lượng chưa nhiều, đặc biệt các hình thức truyền thông trực tiếp, hai chiều. Các hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá chưa được quan tâm triển khai thực hiện.

Các quy định tại địa điểm cấm hút thuốc lá chưa được thực hiện nghiêm túc, đặc biệt, tại các địa điểm quy định cấm hút thuốc hoàn toàn tại nơi làm việc và trong khuôn viên cơ quan, đơn vị. Tại các cơ quan, đơn vị, các nơi cấm hút thuốc lá có treo biển cấm nhưng tình trạng hút thuốc lá vẫn diễn ra.

Công tác thanh, kiểm tra xử phạt chưa được thực hiện thường xuyên. Chế tài xử phạt về hành vi hút thuốc lá tại nơi công cộng, nơi quy định cấm hút thuốc lá còn chưa thực hiện nghiêm. Thuốc lá vẫn được bán rộng rãi, công khai nên làm giảm hiệu quả của công tác tuyên truyền thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Trong quá trình thi hành Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá vào thực tiễn đã gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Đối với tỉnh Đăk Nông, UBND tỉnh cũng đã có đề xuất, kiến nghị trình Quốc Hội và Chính phủ. Cụ thể, UBND tỉnh đã đề xuất sớm ban hành quy định về việc cấp phép quản lý điểm bán hàng; sửa đổi, bổ sung thẩm quyền xử phạt hành chính theo Nghị định số 177/NĐ-CP ngày 18/9/2020 của Chính phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế cho Thủ trưởng các đơn vị sự nghiệp đối với những trường hợp bị lập biên bản xử lý vi phạm hành chính hút thuốc lá tại các địa điểm cấm hút thuốc lá trong cơ quan, đơn vị đó; Chỉ đạo các Bộ, ngành tham mưu, đề xuất Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá theo hướng giảm nhu cầu sử dụng. Các chính sách tăng thuế tiêu thụ đặc biệt của thuốc lá. Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo tỷ lệ các nước trong khu vực và trên thế giới đã áp dụng có hiệu quả giảm tỷ lệ hút thuốc lá.

Đối với Bộ Y tế, UBND tỉnh Đăk Nông đã đề xuất cơ chế chi trả cho công tác tư vấn cai nghiện thuốc lá từ nguồn bảo hiểm y tế; Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu hỗ trợ các địa phương kinh phí triển khai mô hình cộng tác viên phòng, chống tác hại thuốc lá. Triển khai các phòng tư vấn cai nghiện thuốc lá. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi, cảnh báo về tình hình hút thuốc lá tại các địa điểm cấm hút thuốc lá; Tăng mức đầu tư từ Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá cho các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá hằng năm và có nội dung, định mức chi cho các hoạt động Ban chỉ đạo Phòng, chống tác hại thuốc lá tỉnh, hoạt động kiểm tra việc thực thi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, phụ cấp kiêm nghiệm cho đội ngũ làm công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và triển khai các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá./.